Arabuluculuk Nedir?

 

 

Arabuluculuk Nedir?

 

Üçüncü kişinin tarafları bir araya getirerek müzakere edebilmelerini sağladığı ve aralarındaki iletişimi kolaylaştırdığı, çözüme ilişkin karar verme yetkisinin taraflarda kaldığı, sürece ilişkin tavsiye veya karar verme yetkisinin ise üçüncü kişide olduğu bir yapılandırılmış uyuşmazlık çözüm sürecidir.  

Ancak arabuluculuğun tam olarak anlaşılabilmesi için arabuluculuğun türlerinden de bahsetmek gerekecektir.

Öncelikle arabuluculuk ADİ ve NİTELİKLİ olmak üzere 2 gruba ayrılır.

 Adi arabuluculuk kanuna tabi olmadan 3. Bir kişinin sürece dahil edilerek uyuşmazlığın çözümü hedeflenir. Bu arabuluculuk türünde varılan anlaşmanın icrası genel hükümlere göre yapılacak olup, anlaşma ilam niteliğinde olmadığından yeniden dava açılması ya da ilamsız icra takibi yapılması gerekecektir.

Ancak nitelikli arabuluculuk, yalnızca Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı siciline kayıtlı arabulucuların yapabileceği bir arabuluculuk türüdür. Süreç; Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanununa tabi olarak yürütülür.  Burada varılan anlaşma ilam niteliğinde belge niteliğine haiz olduğundan bu hususta ilamlı hükümleri uygulama alanı bulduğu gibi daha sonra anlaşmaya varılan konularda yeniden dava açılması mümkün değildir.

Yani nitelikli arabuluculuk, uyuşmazlığı tümüyle ortadan kaldırıp geleceğe yönelik olarak yeniden uyuşmazlığın gündeme gelmesi ihtimalini ortadan kaldırır.

Uygulanacak kanun hükümlerine göre arabuluculuk 2 ‘ye ayrılsa da, faaliyetlerine göre arabuluculuk 3 ‘e ayrılmaktadır.

·         Kolaylaştırıcı Arabuluculuk:  Kanun ile belirlenen türdür. Dava şartı arabuluculuk denilince akla bu tür gelmelidir.

Burada arabulucu,  öncelikle TARAFSIZ olur ve uyuşmazlık ile ilgili görüşlerini, düşüncelerini belirtemediği gibi hukuki görüş ve tavsiye de veremez. Burada amaç tarafların arasındaki iletişimin sağlanmasıdır. Arabulucu taraflara haklı haksız olduğunu söyleyemez, uyuşmazlığa ilişkin çözüm sunamaz ve görüş belirtemez. Tarafların uyuşmazlığı çözmeleri için ancak yardımcı olabilir.

·         Değerlendirici Arabuluculuk: Burada arabulucu tarafların uyuşmazlıktaki zayıf yönlerini belirtip bu konuda hâkim veya hakemin nasıl bir karar vereceğini tahmin etmek yoluyla tarafların uyuşmazlıkları çözmelerine yardımcı olur. Değerlendirici arabulucu, taraflara muhtemel bir davanın sonucu hakkında tavsiyelerde bulunabilir, dosyanın zayıf ve güçlü yanlarından bahsedebilir ve dosyanın içeriğini değerlendirerek teknik ve hukuki bilgi sağlayabilir.

·         Dönüştürücü Arabuluculuk: Bu türe AKRAN arabuluculuğu denilmektedir. Tarafların her birinin güçlendirilmesi, ihtiyaç, menfaat, değer ve görüşlerin tanınması; bu şekilde onların geliştirilmesi fikrine dayanmaktadır ve ilişki odaklı arabuluculuk olarak da adlandırılmaktadır. Bu açıdan uyuşmazlık, çözümlenmesi gereken bir problemden ziyade, insanın gelişimi için önemli bir fırsattır.

 

Ülkemizde özellikle DAVA ŞARTI ARABUCULUK adı altında yapılan arabuluculuk türü KOLAYLAŞTIRICI ARABULUCULUK’tur.  Burada uyuşmazlığı arabulucu değil, taraflar kendi arasında çözer. Taraflar uyuşmazlık çözümünde kendileri belirledikleri kurallar çerçevesinde istediği çözümü bulmakta özgürdür. Süreç arabulucunun değil tarafların istediği şekilde sürdürülür. Burada arabulucu sağlıklı iletişiminin devamını mümkün kılacak tedbirlerde bulunmakla yükümlüdür. Tarafların anlaşıp anlaşmamaları ya da anlaşma şartlarını arabulucu belirlemez. Taraflar tümüyle özgür kararlar alabilir ve süreci istedikleri şekilde sonlandırabilir.

Hangi uyuşmazlıklar için arabuluculuğa başvurulur?

Tarafların özgürce üzerinden karar verebileceği her türlü hukuk uyuşmazlıklarında arabuluculuğa başvurulabilir.  

Dava şartı arabuluculuk ve ihtiyari arabuluculuk arasındaki farklar nedir?

Mevzuatımızda bazı uyuşmazlıkların çözümü için öncelikle ve zorunlu olarak arabuluculuğa başvurmak gereklidir.

Dava Şartı Arabuluculuk;

·         İş Mahkemeleri Kanununa eklenen hüküm doğrultusunda her türlü bireysel iş sözleşmesi ya da Toplu İş Sözleşmelerinden kaynaklı işçilik alacakları (Kıdem, ihbar tazminatı, fazla mesai alacağı, ücret alacağı gibi) ve işe iade talepleri arabuluculuğa tabidir.

·         Ticaret Kanununa eklenen hüküm doğrultusunda, Kanunun 5/A bendinden sayılan her türlü ticari alacak davası için (fikri mülkiyet hukuku da dâhil olmak üzere) dava açmadan evvel arabuluculuğa başvurmak zorunludur.

·          Tüketicinin Korunması Hakkında Kanuna eklenen hüküm doğrultusunda 73/A bendinde sayılan istisnalar hariç olmak üzere tüketici uyuşmazlıklarında dava açılmadan evvel arabuluculuğa başvurmak zorunludur.

  

İhtiyari Arabuluculuk;

Arabuluculuk başvurusu yapılması zorunlu olmasa da arabuluculuk ile çözülebilen uyuşmazlıklar ihtiyari yolla yapılan arabuluculuk ile nihayete erdirilmektedir.  

 

Zorunlu olmasa da ihtiyari yolla çözüme uygun diğer uyuşmazlık türleri KİRA HUKUKU başta olmak üzere, Aile Hukukundan kaynaklı alacak ve nafaka talepleri ile ortaklığın giderilmesi davalarıdır.

METİS ARABULUCULUK